Saan Nagmula ang Karakter ni Maria Clara?

Sa tatlong magkakaibang artikulo nina Virgilio Almario, Luciano Santiago at Jose Victor Torres mababasa ang mga posibleng pinagmulan ng nasabing tauhan.
 
Sa pagsusuri ni Almario, tinangka nitong ipaliwanag ang mga katutubong batis na posibleng pinaghalawan ni Rizal ng karakter ni Maria Clara. Una rito si Laura, ang bidang babaeng tauhan sa awit ni Francisco Balagtas. Paliwanag ni Almario sa pagkakatulad ng dalawang tauhang pampanitikan:
 
“Tulad ni Maria Clara, may pambihirang kagandahan si Laura. Hindi lamang dahil sa sadyang maputi ang kutis (na natural para sa isang taal na prinsesang Europea), huwaran si Laura ng gandang sukat ikalito ng bida (ni Florante, gaya ni Ibarra) at ng tagapagsalaysay.”[1]
 
Ayon kay Almario, hindi nakapagtatakang may malalim na bisa sa pag-akda ng Noli ang “Florante at Laura” ni Balagtas na paulit-ulit na binasa ni Rizal kahit noong ito ay nasa Europa. Paliwanag pa ni Almario, si Maria Clara, tulad ni Laura, ay isa ring tauhan na bunga ng kolonyal na anyong pampanitikan na nag-aangkin ng isang banyagang anyo.
 
Pangalawa, at sa suri ni Almario ay isang tauhang binigyan ni Rizal ng kabuluhan sa panahong kinapalooban nito, maitutumbas ang katangian ni Maria Clara sa katangian ni Maria Makiling. Tulad ni Laura, ang paglalarawan ni Rizal kay Maria Makiling ay kahawig rin ng isang prinsesang Europea, bagaman ang kutis nito ay kayumangging-kaligatan na tanda ng katutubong imaheng Pilipino na kinakatawan nito. Itinampok din sa paglalarawan kay Maria Clara ang gaan ng katawan at grasil nito na tulad ng isang silfide, katulad ng paglalarawan ni Rizal kay Maria Makiling.
 
May magkaparehong paliwanag naman sina Torres at Santiago hinggil sa pinagmulan ng karakter ni Maria Clara. Sa mga artikulo ng dalawa, partikular na tinukoy ang huling kabanata ng “Noli Me Tangere” na ibinatay ni Rizal sa isang polyetong naglalahad ng sekswal na pang-aabuso ng isang prayleng Franciscano sa mga madre ng Monasterio de Santa Clara. Mababasa sa polyeto ang karanasan ni Sor San Rafael, ang madreng umakyat sa bubong ng Santa Clara upang makatakas sa tangkang pang-aabuso sa kanya ng prayle. Sa historikal na pagbabaybay ni Santiago hinggil sa mga naunang madreng Pilipina, binigyang-linaw nito kung sino ang madreng tinutukoy sa polyeto – si Pepita Estrada. Ang “mad nun episode” ay pinagtibay rin sa panayam ni Sor Carmen de San Miguel Archangel kay Sor Matilde de Santa Isabel, isa sa mga matatandang madreng nagsilbi bilang abesa sa kumbento bago magka-gyera.
 
Marami na ang naging basa at suri sa imahe ni Maria Clara at sa implikasyon nito sa Panitikan at lipunang Pilipino. Ngunit nananatiling “bugtong”, ayon nga sa paglalarawan ni Almario, ang tunay na pinaghalawan ni Rizal sa nasabing tauhan. May ilan nang mga naunang pag-aaral at pagpapalagay hinggil dito. Gayunpaman, ang espasyo para sa mas malalim at mayaman na pag-aaral ay nananatiling maluwag at bukas sa mga mananaliksik upang punuan ng higit pang kaalaman.
 
 
[1] Matatagpuan sa akdang “Ang Tunay na Maria Clara” ni Virgilio Almario, p. 176.
 
 
(Isinulat at ipinasa noong Marso 4, 2014 bilang isang pagsasanay na papel sa Pan Pil 280.)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s